Obowiązkowe systemy bezpieczeństwa w nowych autach (GSR2): 2024 i 2026

Od 7 lipca 2024 każde nowo rejestrowane w UE auto osobowe i dostawcze musi mieć m.in. asystenta prędkości ISA, hamowanie awaryjne AEB, utrzymywanie pasa ELKS, rejestrator EDR i ostrzeganie o senności. Od 7 lipca 2026 doszły kolejne wymogi, w tym AEB dla pieszych. To wymóg dla nowych aut, używanych nie trzeba doposażać.

Co to jest GSR2 i kogo dotyczy?

GSR2 to potoczna nazwa rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2144 w sprawie wymogów dotyczących homologacji typu pojazdów silnikowych w odniesieniu do ich ogólnego bezpieczeństwa (z angielskiego General Safety Regulation). Rozporządzenie unijne wiąże w całości i jest stosowane bezpośrednio w każdym państwie członkowskim, więc w Polsce obowiązuje bez osobnej ustawy.

Akt dotyczy homologacji typu, czyli dopuszczenia nowych modeli i nowych egzemplarzy do sprzedaży i rejestracji. Obejmuje pojazdy kategorii M (osobowe i autobusy), N (dostawcze i ciężarowe) oraz O (przyczepy). Nie dotyczy aut, które już jeżdżą. Używanego samochodu nikt nie każe doposażać w asystentów.

Trzy etapy: kiedy które wymogi zaczęły obowiązywać

Różnica między nowym typem a nowo rejestrowanym pojazdem jest istotna. W 2022 r. wymogi objęły tylko modele, które producent dopiero wprowadzał na rynek. Dwa lata później dogoniły każdy nowo rejestrowany egzemplarz, niezależnie od tego, kiedy dany model zadebiutował. Rozporządzenie stosuje się od 6 lipca 2022, a kolejne daty wynikają z jego załącznika II.

Co musi mieć każde nowe auto od 7 lipca 2024?

Art. 6 rozporządzenia wymienia systemy wymagane we wszystkich pojazdach silnikowych:

1. Inteligentny asystent prędkości (ISA): pomaga utrzymać prędkość odpowiednią dla otoczenia drogi, przekazując kierowcy informację zwrotną.
2. Ułatwienie montażu blokady alkoholowej: znormalizowany interfejs, do którego można podłączyć alkomat blokujący zapłon z rynku wtórnego. Samej blokady nowe auto nie ma.
3. Ostrzeganie o senności i spadku uwagi kierowcy (DDAW): ocenia czujność kierowcy na podstawie sygnałów z układów pojazdu i w razie potrzeby ostrzega.
4. Awaryjny sygnał stopu (ESS): światła informują jadących z tyłu, że na pojazd działa duża siła opóźnienia, czyli że gwałtownie hamuje.
5. Wykrywanie obiektów przy cofaniu: kamera albo czujniki informują o osobach i przedmiotach za pojazdem.
6. Rejestrator danych o zdarzeniach (EDR), opisany niżej.
7. Zaawansowane ostrzeganie o rozproszeniu uwagi kierowcy (ADDW), którego termin dla wszystkich nowych aut osobowych i dostawczych przypadł na lipiec 2026.

Do tego art. 5 nakazuje system monitorowania ciśnienia w oponach (TPMS). Ma ostrzegać kierowcę o spadku ciśnienia i być tak zaprojektowany, żeby nie dało się go zresetować ani skalibrować na nowo przy zbyt niskim ciśnieniu.

Samochody osobowe i dostawcze (kategorie M1 i N1) muszą mieć dodatkowo, na podstawie art. 7:

• zaawansowany system hamowania awaryjnego (AEB), w pierwszej fazie wykrywający przeszkody i pojazdy w ruchu,
• awaryjny system utrzymywania pojazdu na pasie ruchu (ELKS).

Ciężarówki i autobusy mają osobne wymogi, m.in. systemy rozpoznające pieszych i rowerzystów w martwym polu i ostrzegające kierowcę. Sposób działania ABS, ESP, AEB i pozostałych układów opisuje przegląd systemów bezpieczeństwa w samochodzie.

Co doszło 7 lipca 2026?

Druga faza dotyczy wszystkich nowych samochodów osobowych i dostawczych rejestrowanych od 7 lipca 2026. Według komunikatu Komisji Europejskiej z 8 lipca 2026 obejmuje:

• AEB rozszerzony o wykrywanie pieszych i rowerzystów (druga faza z art. 7 rozporządzenia),
• zaawansowany system ostrzegania o rozproszeniu uwagi kierowcy (ADDW),
• lepsze pole widzenia kierowcy do przodu,
• nowe testy zużytych opon,
• powiększoną strefę bezpiecznego szkła, która chroni pieszych przy potrąceniu.

Trzy z pięciu punktów dotyczą pieszych i rowerzystów. Komisja wiąże pakiet z celem Vision Zero, czyli zbliżeniem się do zera ofiar śmiertelnych w transporcie drogowym do 2050 r. Producenci dostali harmonogram rozłożony na etapy, bo te funkcje są technicznie złożone i wymagały czasu na opracowanie.

ISA: jak działa i czy można go wyłączyć?

Inteligentny asystent prędkości bierze informację o limicie z obserwacji znaków drogowych, z sygnałów infrastruktury udostępnionych w pojeździe albo z danych map elektronicznych, lub z połączenia tych źródeł (art. 6 ust. 2 lit. c). Porównuje limit z prędkością auta i reaguje, gdy go przekroczysz.

Rozporządzenie precyzuje, jak ta reakcja ma wyglądać. Kierowca dostaje informację przez pedał przyspieszenia albo inną odpowiednią informację zwrotną, że przekroczył obowiązujący limit. System musi dać się wyłączyć, ale po każdym uruchomieniu głównego wyłącznika pojazdu wraca do normalnego trybu pracy. I najważniejsze: ISA nie może odbierać kierowcy możliwości przekroczenia sugerowanej prędkości. Ty decydujesz, ile dodać gazu.

Skutek jest prosty. Mandat i punkty karne za przekroczenie prędkości dostajesz ty, nie auto. Przekroczenie limitu o ponad 50 km/h w obszarze zabudowanym oznacza zatrzymanie prawa jazdy na 3 miesiące; szczegóły i taryfikator opisuje artykuł o punktach karnych i utracie prawa jazdy.

EDR: co zapisuje czarna skrzynka i kto ma do niej dostęp?

Rejestrator danych o zdarzeniach ma jeden cel: rejestrować i przechowywać krytyczne parametry na krótko przed zderzeniem, w jego trakcie i niezwłocznie po nim. Art. 6 ust. 4 wymienia dane, które musi objąć: prędkość pojazdu, hamowanie, pozycję i nachylenie pojazdu na drodze oraz stan i szybkość uruchomienia wszystkich systemów bezpieczeństwa.

Dane muszą być zanonimizowane i chronione przed manipulacją i niewłaściwym użyciem. Rejestrator nie może zapisywać ostatnich czterech cyfr numeru identyfikacyjnego pojazdu ani innych informacji pozwalających zidentyfikować auto, jego właściciela lub użytkownika (art. 6 ust. 5). Zapis pozwala za to ustalić typ, wariant i wersję pojazdu. Organy krajowe mogą sięgać po te dane wyłącznie do badań i analiz dotyczących wypadków.

EDR nie jest ciągłym monitoringiem: jego wyłącznym celem jest zapis parametrów wokół zderzenia. Podobne ograniczenie dotyczy kamer obserwujących kierowcę. Systemy ostrzegania o senności i o rozproszeniu uwagi mają być zaprojektowane tak, by nie prowadziły ciągłego zapisu ani nie zatrzymywały danych innych niż niezbędne do swojego celu (art. 6 ust. 3).

Ilu wypadkom ma to zapobiec?

Komisja Europejska szacuje, że obowiązkowe asystenty pomogą uratować ponad 25 000 istnień i uniknąć co najmniej 140 000 poważnych obrażeń do 2038 r. Tak brzmi komunikat z 5 lipca 2024, wydany tuż przed drugim etapem. To prognoza dla całej Unii na kilkanaście lat, nie obietnica dla pojedynczego kierowcy ani pojedynczego auta.

Co to znaczy dla kursanta i egzaminu?

Auta nauki jazdy i pojazdy egzaminacyjne kupowane jako nowe po 7 lipca 2024 mają te systemy fabrycznie. Egzamin nadal sprawdza ciebie. Egzaminator ocenia m.in. sposób wykonywania manewrów, zachowanie wobec innych uczestników ruchu, ocenę zagrożeń, reagowanie i obsługę mechanizmów pojazdu. Asystent pasa nie wykona za ciebie zmiany pasa, a ISA nie zwolni przed znakiem.

W praktyce:

1. ELKS może korygować tor, gdy auto zbliża się do krawędzi pasa. Na egzaminie liczy się twoje prowadzenie: trzymaj się środka pasa i sygnalizuj każdą zmianę kierunkowskazem.
2. Sygnał ISA to podpowiedź, nie usprawiedliwienie. Limit obowiązuje ciebie niezależnie od tego, czy auto go pokazało.
3. Sprawdzenie stanu technicznego na placu manewrowym dotyczy płynów i świateł, nie asystentów. Zakres tego zadania opisuje artykuł o sprawdzeniu stanu technicznego na egzaminie.
4. Jeśli szkolisz się w starszym aucie, a egzamin zdajesz w nowym, poproś instruktora o jedną jazdę pojazdem z asystentami, żeby ostrzeżenia nie zaskoczyły cię w trakcie egzaminu.

Jak rozpoznać te systemy w aucie?

• ISA: na desce rozdzielczej ikona znaku ograniczenia prędkości, która w wielu modelach miga albo zmienia kolor po przekroczeniu limitu; do tego sygnał dźwiękowy albo opór pedału gazu.
• ELKS: ikona auta między liniami pasa i komunikat o korekcie toru jazdy.
• AEB: ostrzeżenie o kolizji z nagłym sygnałem dźwiękowym, gdy zbliżasz się za szybko do przeszkody.
• DDAW: komunikat o przerwie, w wielu autach z ikoną filiżanki.
• TPMS: ikona przekroju opony z wykrzyknikiem.
• EDR: nie ma kontrolki ani pozycji w menu; jego obecność potwierdzisz w instrukcji obsługi.

Spełnienie wymogów GSR2 to minimum prawne, nie ocena jakości. Euro NCAP testuje asystentów osobno, w kategorii Safety Assist, więc dwa auta zgodne z rozporządzeniem mogą dostać różne noty za to, jak dobrze ich systemy działają.

Zanim wyjedziesz nowym autem, przejrzyj menu asystentów i ustaw, które ostrzeżenia mają być dźwiękowe, a które tylko na ekranie. Pytania o ABS, ESP, pasy i zagłówki, czyli o to, co egzamin sprawdza naprawdę, przećwiczysz w egzaminie próbnym.