Pierwszeństwo pieszych na przejściu: zasady i pytania z egzaminu

Pieszy znajdujący się na przejściu i pieszy wchodzący na nie mają pierwszeństwo przed pojazdem; pieszy wchodzący nie ma go tylko przed tramwajem. Kierujący zbliżając się do przejścia zachowuje szczególną ostrożność, zmniejsza prędkość i ustępuje pieszemu. Za nieustąpienie grozi 1500 zł mandatu i 15 punktów karnych.

Kto ma pierwszeństwo na przejściu: pieszy na pasach i pieszy wchodzący

Od 2021 r. art. 13 ust. 1a Prawa o ruchu drogowym rozróżnia dwie sytuacje. Pieszy, który już znajduje się na przejściu, ma pierwszeństwo przed każdym pojazdem. Pieszy, który dopiero wchodzi na przejście, także ma pierwszeństwo, z jednym wyjątkiem: nie ma go przed tramwajem.

Skąd ten wyjątek? Ustawa wyłącza tramwaj wprost, a art. 26 ust. 1a każe kierującemu tramwajem ustępować tylko pieszemu, który już jest na przejściu. Kierowca samochodu, motocykla czy roweru takiego wyjątku nie ma. Hamuje zarówno przed osobą na pasach, jak i przed tą, która na nie wchodzi.

W praktyce zbliżając się do przejścia patrzysz nie tylko na jezdnię, ale i na chodnik po obu stronach. Osoba, która stoi przy krawężniku i robi krok na pasy, jest już pieszym wchodzącym. Masz jej ustąpić. Katalog sprawdza to wprost w pytaniu 13171 o pieszego wchodzącego na przejście: odpowiedź TAK.

Co musisz zrobić, zbliżając się do przejścia

Art. 26 ust. 1 wymienia trzy obowiązki kierującego. Wykonujesz je po kolei:

1. Zachowujesz szczególną ostrożność.
2. Zmniejszasz prędkość tak, żeby nie narazić na niebezpieczeństwo pieszego znajdującego się na przejściu albo na nie wchodzącego.
3. Ustępujesz pieszemu pierwszeństwa.

Kolejność nie jest przypadkowa. Prędkość zmniejszasz zawczasu, a nie dopiero wtedy, gdy ktoś stanie na pasach. Egzaminator na trasie zwraca uwagę właśnie na to: czy zdjąłeś nogę z gazu przed przejściem, czy dojechałeś z pełną prędkością i zahamowałeś w ostatniej chwili.

Wobec jednej grupy pieszych obowiązek jest ostrzejszy. Przed osobą niepełnosprawną używającą specjalnego znaku albo osobą o widocznej ograniczonej sprawności ruchowej masz obowiązek zatrzymać pojazd (art. 26 ust. 7). Zwolnienie nie wystarczy.

Skręt w drogę poprzeczną, wjazd do bramy i włączanie się do ruchu

Skręcając w drogę poprzeczną, ustępujesz pierwszeństwa pieszemu, który przechodzi na skrzyżowaniu przez jezdnię drogi, na którą wjeżdżasz (art. 26 ust. 2). Katalog pyta o to w pytaniach 6121 i 9554: skręcasz w prawo, pieszy przechodzi przez jezdnię drogi poprzecznej, odpowiedź TAK.

Podobnie przy wjeździe do bramy, na parking albo na stację paliw. Przejeżdżając przez drogę dla pieszych, czyli przez chodnik, jedziesz powoli i ustępujesz pieszemu (ust. 4). Tak samo na placu, na którym nie ma wydzielonej jezdni (ust. 5). W pytaniu 10369 skręcasz w prawo do bramy i odpowiedź brzmi TAK.

Trzecia sytuacja to włączanie się do ruchu, np. wyjazd z parkingu na jezdnię. Pytanie 6094 sprawdza, czy ustępujesz pieszemu, który znajduje się poza przejściem. Odpowiedź: TAK. Przy włączaniu się do ruchu ustępujesz wszystkim, także pieszemu poza pasami. Pierwszeństwo między pojazdami to osobny temat, opisany w tekście o pierwszeństwie na skrzyżowaniu równorzędnym i rondzie.

Trzy zakazy przy przejściu: wyprzedzanie, omijanie, jazda wzdłuż

Art. 26 ust. 3 zabrania kierującemu:

• wyprzedzania pojazdu na przejściu dla pieszych i bezpośrednio przed nim (wyjątek: przejście, na którym ruch jest kierowany);
• omijania pojazdu, który jechał w tym samym kierunku i zatrzymał się, żeby ustąpić pierwszeństwa pieszemu;
• jazdy wzdłuż po drodze dla pieszych albo po przejściu dla pieszych.

Najgroźniejszy z tych błędów to omijanie. Auto na sąsiednim pasie stoi przed pasami, a ty nie widzisz, przed kim się zatrzymało. Pieszy wychodzi zza niego prosto pod twoje koła. Katalog pyta o to w pytaniu 7221 (czy możesz ominąć pojazd, który zatrzymał się, żeby przepuścić pieszego: NIE).

Wyprzedzanie na przejściu sprawdzają pytania 10229 i 13156, oba z odpowiedzią NIE. Pytanie 13156 jest podchwytliwe, bo dotyczy wyprzedzania pojazdu jadącego prawym pasem, czyli drogi z dwoma pasami w jednym kierunku. Zakaz obowiązuje niezależnie od liczby pasów.

Jakie obowiązki ma pieszy

Pierwszeństwo nie zwalnia pieszego z ostrożności. Art. 13 i 14 nakładają na niego kilka obowiązków:

• zachowuje szczególną ostrożność i korzysta z przejścia dla pieszych;
• poza przejściem przechodzi na przejściu sugerowanym, a poza nim tylko wtedy, gdy do najbliższego przejścia jest ponad 100 m (także na skrzyżowaniu bliżej niż 100 m od przejścia), bez pierwszeństwa i najkrótszą drogą;
• nie wchodzi na jezdnię bezpośrednio przed jadący pojazd, także na przejściu, ani spoza przeszkody ograniczającej widoczność;
• nie przebiega przez jezdnię i nie zatrzymuje się na niej bez potrzeby;
• podczas wchodzenia i przechodzenia przez jezdnię nie korzysta z telefonu w sposób ograniczający obserwację sytuacji (art. 14 pkt 8).

Za telefon na przejściu pieszy również dostaje mandat z taryfikatora (pozycja z art. 97 Kodeksu wykroczeń). Co grozi kierowcy z telefonem w ręku, opisujemy w artykule o mandacie za telefon za kierownicą.

Dla ciebie jako kierowcy wniosek jest jeden. Nawet gdy pieszy łamie przepisy, twój obowiązek zmniejszenia prędkości i szczególnej ostrożności nie znika.

Mandaty i punkty za nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu

Podstawą kar jest art. 86b Kodeksu wykroczeń. Kto prowadząc pojazd mechaniczny na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu nie ustępuje pieszemu, nie zatrzymuje się przed osobą niepełnosprawną, wyprzedza na przejściu bez kierowania ruchem, omija pojazd zatrzymany przed przejściem albo jedzie wzdłuż po drodze dla pieszych, podlega grzywnie nie niższej niż 1500 zł. Sąd może dodatkowo orzec zakaz prowadzenia pojazdów, zwłaszcza gdy sprawca stworzył zagrożenie dla pieszego (par. 3). Rowerzysta i kierujący innym pojazdem niemechanicznym podlega grzywnie albo naganie (par. 2).

Kwoty mandatów pochodzą z taryfikatora (rozporządzenie z 30 grudnia 2021 r., poz. 34-39 i 42), a punkty z rozporządzenia o ewidencji kierujących naruszających przepisy, obowiązującego od 3 czerwca 2026. Recydywa oznacza to samo wykroczenie w ciągu 2 lat. Stan na wrzesień 2026.

Dla młodego kierowcy 15 punktów to trzy czwarte limitu 20 punktów, który obowiązuje w pierwszym roku od wydania pierwszego prawa jazdy. Jak działają limity 20 i 24 punktów i kiedy punkty się kasują, opisujemy w artykule o punktach karnych i utracie prawa jazdy.

Które błędy wobec pieszych przerywają egzamin praktyczny

Tabela nr 9 załącznika do rozporządzenia o egzaminowaniu wymienia zachowania, które mogą skutkować przerwaniem egzaminu. Egzaminator przerywa go, gdy takie zachowanie bezpośrednio zagrażało życiu i zdrowiu uczestników ruchu (§ 16 ust. 1 pkt 2); wtedy nie działa zasada "dwa razy to samo zadanie", a wynik jest negatywny od razu. W innym razie błąd liczy się jak każdy inny w zadaniu. Na liście są niemal wszystkie sytuacje z tego tekstu:

• nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu na przejściu;
• nieustąpienie pieszemu przy skręcie, przy cofaniu, przy włączaniu się do ruchu i w strefie zamieszkania;
• omijanie pojazdu zatrzymanego przed przejściem;
• wyprzedzanie na przejściu.

Pełną listę powodów przerwania egzaminu i sytuacji, w których egzaminator w ogóle go nie przeprowadzi, znajdziesz w artykule o dniu egzaminu praktycznego.

Ściąga z pytań egzaminacyjnych o pieszych

Pytania o pieszych to w większości pytania podstawowe typu TAK/NIE. Pytanie podstawowe może być warte nawet 3 punkty, a stracić wolno najwyżej 6 z 74, więc jeden błąd potrafi zjeść połowę zapasu. Odpowiedzi niżej podajemy tylko tam, gdzie wynikają wprost z przepisów opisanych wyżej. Pozostałe pytania są ze zdjęciem albo filmem i wymagają oceny konkretnej sceny, a 3573 to pytanie specjalistyczne z trzema odpowiedziami. Te wymieniamy bez odpowiedzi.

Wzorzec odpowiedzi jest prosty: jeśli pytanie dotyczy ustąpienia pieszemu, odpowiedź brzmi TAK; jeśli dotyczy wyprzedzania albo omijania przy przejściu, odpowiedź brzmi NIE. Inne pułapki z testu zebraliśmy w artykule o najczęstszych błędach na egzaminie teoretycznym, a wszystkie pytania z katalogu przećwiczysz na liście pytań egzaminacyjnych kategorii B.

Praktyczna rada na trasę i na test: przy każdym przejściu zdejmij nogę z gazu, zanim ocenisz, czy ktoś na nie wchodzi. Jeśli na sąsiednim pasie auto stoi przed pasami, ty też stajesz.